نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » خبر » سیاسی

واژه نامه سیاسی:

میرزا فتحعلی آخوندزاده و جریان شبه روشنفکری در ایران

۲۲ دی ۱۳۹۵ ساعت ۱۳:۲۹

آخوندزاده بین دین اسلام و استبداد تلازم ذاتی قائل است و در تمثیلات نیز مسلمانان را به صورت افرادی خرافه پرست و راهزن نشان می دهد که ماموران دولت تزاری به مبارزه با آنان می پردازد. او در رساله "مکتوبات کمال الدوله" دین اسلام را با تعبیر "خیالات جفنگ و عقاید پوچ" نام می برد و آن را موجب عقب ماندگی ایران می داند و به شدت به روحانیت شیعه می تازد.

به گزارش ندای انقلاب، میرزا فتحعلی آخوندزاده متولد ۱۱۹۱ شمسی یکی از چهره های روشنفکری مشروطه است. آخوندزاده در آثار خود گرایشات پررنگ باستانی داشته و طرفدار نوعی از ناسیونالیسم بود. او خواهان تغییر رسم الخط الفبای فارسی و همچنین به ترویج نوعی اصلاحات دینی تحت عنوان پروتستانتیسم اسلامی دست می زد.

آخوندزاده در دوره ای از زندگی اش افسر ارتش تزاری بوده و با محافل ماسونی ارتباطاتی داشته و ایرانیان را دعوت به تشکیل این گونه انجمن ها می کرده است. او همچنین با برخی از شاهزادگان قاجاری و محافل درباری مراودات داشت و "سیره پیگلم" دختر وی عروس بهمن میرزا برادر محمد شاه بود.

آخوندزاده الگوی سیاسی حاکم مورد نظر خود را در پادشاهان مستبد قرن هجدهم یعنی فردریک (پادشاه پروس) و پطر کبیر جست و جو می کرد.



او از سال ۱۲۶۶ ه.ق شروع به نگارش نمایشنامه و داستان کرد و تا سال ۱۲۷۳ ه.ق به فعالیت های ادبی ادامه داد. «حکایت یوسف شاه» و چند نمایشنامه از آثار این دوره فعالیت او است. درون مایه این آثار ادبی ترویج تجدد غربی و مدرنیسم است. مجموعه این آثار با ترجمه میرزا جعفر قراچه داغی تحت عنوان «تمثیلات» به فارسی منتشر گردید.



در سال ۱۲۷۴ هجری قمری رساله «الفبای جدید» را نوشت. او الفبای کنونی را عامل عقب ماندگی ایران می دانست و در رساله الفبای جدید پیشنهاد تغییرآن را داده است. او ابتدا معتقد به تغییر الفبا و پس از آن معتقد به تغییر کامل خط فارسی و طرز نگارش آن گردید. او هدف خود را از تغییر رسم الخط رسیدن ایران به ترقی و اروپایی شدن می داند. آخوندزاده در سال ۱۲۷۹ه.ق رساله «مکتوبات» را می نویسد و تا پایان عمرش به تکمیل آن در قالب «ملحقات» می پردازد. مکتوبات مجموعه آرای سیاسی و اجتماعی و دینی آخوندزاده است. او در «ملحقات نسخه کمال الدوله» در خصوص اصلاح و مبانی دینی اسلام می نویسند: " حرف منصف این است که دین اسلام بنا بر تقاضای عصر و اوضاع زمانه به پروتستانتیسم محتاج است. پروتستانتیسم کامل و موافق مشروط و برای پیشرفت و سیویلیزاسیون (تمدن) متضمن آزادی است."



آخوندزاده بین دین اسلام و استبداد تلازم ذاتی قائل است و در تمثیلات نیز مسلمانان را به صورت افرادی خرافه پرست و راهزن نشان می دهد که ماموران دولت تزاری به مبارزه با آنان می پردازد. او در رساله "مکتوبات کمال الدوله" دین اسلام را با تعبیر "خیالات جفنگ و عقاید پوچ" نام می برد و آن را موجب عقب ماندگی ایران می داند و به شدت به روحانیت شیعه می تازد.

آخوندزاده در ابتدای مقدمه مکتوبات کمال الدوله به لیبرال بودن اذعان دارد و می نویسد: "لیبرال عبارت از آن کسی است که در خیالات خود را به کلی آزاد بوده و ابدا به تحریرات دینیه مقید نشده.." او از مروجان مشروطیت و تجدد در ایران بود.

میرزا فتحعلی آخوندزاده در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در گذشت.

منبع :‌ مشرق